Skip to content
← All articles

จาก BIM สู่ Insight: ด้วย Speckle

ข้อมูลอาคารไม่ได้ขาด แต่ติดอยู่ในไฟล์ ดูเส้นทางข้อมูลจาก BIM ไปถึง dashboard ผ่าน Speckle และเทียบโรงเรียน 2 ทางเลือกด้วยตัวเลขจริง ทั้งค่าก่อสร้างและคาร์บอน

Patana Rattananavathong ·
atlas_mai_co_th

การบรรยาย Automate Data Pipeline, from BIM to Insights ในงาน BIM Bootcamp ของ TBIM ที่ไบเทคบางนาเมื่อวันศุกร์ที่ 13 Nov 2026 ที่ผ่านมา ผมเปิดด้วยโรงเรียน 2 ชั้นหลังเล็กๆ ที่มีแบบให้เลือกสองทาง

  • Option B ยื่นหลังคาไปบังแดด
  • Option C เพิ่มแผงบังแดด

คำถามคือ แบบไหนถูกกว่า แบบไหนปล่อยคาร์บอนน้อยกว่า และต่างกันเท่าไหร่

Slide3

ในงานจริง คำตอบมักมาในหลายสัปดาห์ ต้องรอ QS ถอดปริมาณจากแบบ พอตัวเลขมาถึง แบบก็ถูกเลือกไปแล้ว บนเวที ผมเปลี่ยนแบบใน Revit กดส่งครั้งเดียว แล้ว dashboard ก็แสดงค่าก่อสร้างและคาร์บอนของทั้งสองแบบภายในไม่กี่วินาที

โพสต์นี้เล่าว่าข้อมูลเดินทางจากโมเดลไปถึงหน้าจอได้อย่างไร ทำไมปกติข้อมูลมันติดขัด

ข้อมูลถูกสร้างครั้งเดียว แต่ถูกแปลใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนมือ

ข้อมูลของอาคารเกิดตอนออกแบบ แล้วเดินทางผ่านหลายคนและหลายโปรแกรมกว่าจะถึงคนที่ดูแลอาคาร

Slide10

ทุกครั้งที่ข้อมูลข้ามจากแถวหนึ่งไปอีกแถว มันถูก export ส่งต่อ แล้วพิมพ์หรือตรวจใหม่ QS ถอดปริมาณจาก PDF ลง Excel ผู้รับเหมาขึ้นโมเดลใหม่ FM ได้กล่องเอกสาร PDF แทนข้อมูล ในไทยยังมีอีกชั้น คือการตัดสินใจหน้างานจำนวนมากเกิดในกลุ่ม LINE ซึ่งไม่เคยกลับเข้าโมเดล ทั่วไปคือกลายเป็นรายงานใน word หรือ pdf เก็บไว้อีกที่นึง

แต่ละฝ่ายเลือกเครื่องมือที่ดีที่สุดสำหรับงานตัวเอง ซึ่งถูกแล้ว ปัญหาคือไม่มีใครดูแลรอยต่อระหว่างเครื่องมือ FMI (FMI, Big Data = Big Questions for the Engineering and Construction Industry, 2018) พบว่า 30% ของบริษัทวิศวกรรมและก่อสร้างใช้โปรแกรมที่ไม่เชื่อมกันเอง นั่นแค่ภายในบริษัทเดียว ยังไม่นับทั้งทีมโครงการ

ปัญหาไม่ใช่ข้อมูลไม่พอ แต่ข้อมูลถูกล็อก

เมื่อ 20 ปีก่อน ปัญหาคือไม่มีข้อมูล มีแต่แบบกระดาษกับโทรศัพท์ วันนี้เรามีโมเดล point cloud BIM แผนงาน เซนเซอร์ และแชท ข้อมูลมีมากกว่าที่เคย แต่เอามาใช้ไม่ได้

data-used

ข้อมูลที่เสียเงินสร้างมา ถูกใช้ไม่ถึง 5 ส่วนใน 100 FMI ยังพบว่า 13% ของเวลาทำงานหมดไปกับการหาข้อมูลโครงการ ข้อมูลมากมาย ไฟล์มากมาย แต่หาไม่เจอ หรือหาเจอแต่ไม่รู้ว่ามันล่าสุดแล้วหรือยัง หรือหาเจอแต่ใช้ไม่ได้ ต้องสร้างใหม่อีกรอบ ทำงานซ้ำซ้อน

ปัญหานี้มีราคา NIST (NIST GCR 04-867, Cost Analysis of Inadequate Interoperability in the U.S. Capital Facilities Industry, 2004) ประเมินว่าการที่ระบบคุยกันไม่ได้ ทำให้อุตสาหกรรมอาคารในสหรัฐฯ เสียเงินปีละ 15.8 พันล้านดอลลาร์ (ข้อมูลปี 2002) สองในสามตกกับเจ้าของและผู้ดูแลอาคาร ส่วนใหญ่ในช่วงใช้งาน ส่วนผู้ออกแบบรับค่าใช้จ่ายส่วนนี้น้อยที่สุด ทั้งที่เป็นคนสร้างข้อมูลที่ทุกคนใช้ต่อ PlanGrid กับ FMI (PlanGrid & FMI, Construction Disconnected, 2018) ยังพบว่า 52% ของงานแก้ทั่วโลกมาจากข้อมูลไม่ดีและการสื่อสารผิดพลาด

เรื่องเดียวกันจะเกิดขึ้นกับ AI ด้วย Gartner (Gartner, Lack of AI-Ready Data Puts AI Projects at Risk, 2025) คาดว่าถึงปี 2026 องค์กรจะทิ้งโปรเจกต์ AI ที่ไม่มีข้อมูลพร้อมใช้ไป 60% ในปัจจุบันเราน่าจะเห็นเรื่องนี้กันเยอะ เช่นสิ่งที่ AI สร้างขึ้นมา ทำให้ดูเป็นตัวอย่างได้ แต่นำปใช้จริงไม่ได้ เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่ AI แต่อยู่ที่ข้อมูลขององค์กรไม่มีความพร้อม

เป้าหมายจึงไม่ใช่เก็บข้อมูลเพิ่ม แต่ทำให้ข้อมูลที่มีอยู่มีคุณภาพ และสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ เกิด impact เกิดการตัดสินใจที่ดีขึ้นได้

Speckle: ภาษากลางของข้อมูล

Slide30

ถ้าปัญหาคือข้อมูลพูดกันคนละภาษา ทางแก้คือภาษากลาง ในการบรรยายผมใช้ Speckle ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มข้อมูลแบบ open source สำหรับงานสถาปัตยกรรม วิศวกรรม และก่อสร้าง แนวคิดหลักมีสามข้อ

  • ส่ง object ไม่ใช่ไฟล์ ส่งเฉพาะผนัง ห้อง หรือพารามิเตอร์ที่ต้องใช้ ไม่ต้องส่งไฟล์ 400 MB ทั้งก้อน ฝั่งรับก็รับเฉพาะส่วนที่ต้องการ
  • มี version control ส่งแต่ละครั้งคือหนึ่งเวอร์ชัน เปิดดู เทียบ และย้อนกลับได้ คล้าย Git สำหรับ BIM
  • โปรแกรมอื่นอ่านได้ Power BI, API, สคริปต์ และ AI อ่านข้อมูลชุดเดียวกันได้เลย ไม่ต้อง export ใหม่

Speckle มี connector อยู่ในโปรแกรมที่ใช้กันอยู่แล้ว เช่น Revit, Rhino, Grasshopper, Archicad, AutoCAD, SketchUp, Tekla และ Power BI คนออกแบบจึงทำงานในโปรแกรมเดิม สิ่งที่เปลี่ยนคือสิ่งที่เดินทางระหว่างโปรแกรม

Slide32

แถวบนคือวิธีที่ทำกันอยู่ แถวล่างคือวิธีที่ใช้ในเดโมที่ผมแสดงให้ดูในงาน (ในงานอาจจะทำเร็วไปหน่อย คนตามไม่ทัน) คนออกแบบยังทำงานในโปรแกรมที่ตัวเองถนัด เหมือนเดิม สิ่งที่หายไปคือขั้นที่ต้องทำมือ

Pipeline ในเดโม

  1. สร้าง สถาปนิกทำงานใน Revit ตามปกติ แล้วใช้ add-in ส่งแต่ละ option ขึ้นไปบน speckle
  2. แชร์ Speckle เก็บการส่งแต่ละครั้งเป็นเวอร์ชัน พร้อม geometry พารามิเตอร์ และวัสดุ
  3. ประมวลผล ทุกเวอร์ชันใหม่ ระบบถอดปริมาณ คำนวณ CO₂ และ BOQ แล้วเทียบกับเวอร์ชันก่อน
  4. แสดงผล web dashboard ที่ project leader และ FM เปิดดูจากมือถือได้

ไม่มีใครพิมพ์ตัวเลขซ้ำ และทุกคนเห็นเวอร์ชันเดียวกัน

AI อยู่ตรงไหน? AI ช่วยงานที่ต้องตีความ เช่น จับคู่ชื่อวัสดุอย่าง "Concrete - Cast-in-Place 30MPa" กับค่าคาร์บอนในฐานข้อมูล จัด family เข้ารายการ BOQ และเขียนสรุปว่าแบบเปลี่ยนอะไรเป็นภาษาคน ส่วนปริมาณและการคำนวณมาจากโมเดลตรงๆ AI ไม่สร้างตัวเลขเอง และคนเป็นคนอนุมัติการจับคู่และตัดสินใจ

เรื่องนี้สำคัญมาก คือ AI ไม่ได้ "สร้าง" ตัวเลขขึ้นมาเอง แต่ให้ไป "ค้นหา" จากฐานข้อมูลที่ผู้เชี่ยวชาญ หรือทางบริษัทได้ทำการคัดกรองมาก่อนแล้ว เป็นงานที่คนต้องใช้เวลาหน่อย แต่ทำครั้งเดียวและค่อยๆอัพเดทเรื่อยๆ

Slide4

Dashboard ที่ทุกคนเปิดดูเองได้

ช่วงท้าย ผมให้ผู้ฟังสแกน QR เปิด dashboard จาก browser บนมือถือ สลับดู Option B กับ C ดูว่าอะไรเปลี่ยน และไล่ดู CO₂ กับ BOQ ทั้งรายหมวดและรายรายการ ทุกตัวเลขมาจากโมเดลเดียวกับที่เปิดอยู่ใน Revit

สรุป

  1. ปัญหาเปลี่ยนไปแล้ว จากไม่มีข้อมูล เป็นมีข้อมูลแต่ถูกล็อก
  2. ปลดล็อกก่อน ภาษากลางของข้อมูลช่วยได้มากกว่าไฟล์อีกหนึ่งฟอร์แมต
  3. ไม่ใช่มีแต่รายงาน ทุกทางเลือกควรมีตัวเลขค่าก่อสร้างและคาร์บอน ตั้งแต่ตอนที่ยังเลือกได้
  4. แล้วค่อย automate และใส่ AI บนข้อมูลที่มีโครงสร้าง ไม่ใช่ใช้ AI แทนการจัดข้อมูล

เทคโนโลยีพร้อมแล้ว สิ่งที่ขาดคือการทำให้ข้อมูลไหลไปถึงคนที่ตัดสินใจ ก่อนที่ข้อมูลจะมาถึงเมื่อสายเกินไปแล้ว

Have a project that needs this?
Tell us the decision you're trying to make.
ส่งข้อความ